Jakie wymagania powinien spełniać dobry zbiornik na wodę deszczową?

Wymagania stawiane rezerwuarom wody deszczowej dotyczą zarówno cech samego zbiornika, jak i też jego lokalizacji oraz dopełnienia formalności prawnych. O ile dwa pierwsze zagadnienia nie nastręczają większych problemów interpretacyjnych, to kwestie prawne są delikatnie "nieostre". Doradzamy, jak przeprowadzić kolejne etapy wyboru i posadowienia zbiornika na wodę deszczową.

Z roku na rok doświadczamy coraz dotkliwszego braku wody. W najbliższej przyszłości nie przewiduje się poprawy sytuacji, ale wręcz przeciwnie – klimatolodzy zapowiadają katastrofalne susze. Woda może stać się niezwykle cenna. Dlatego nikogo nie dziwi rosnące szybko zainteresowanie możliwościami oszczędzania wody i jej pozyskiwania – na przykład dzięki zagospodarowaniu deszczówki.

Jakie parametry powinien posiadać zbiornik na wodę deszczową?

Pierwszą decyzją, jaką musimy podjąć, jest wybór zbiornika powierzchniowego lub podziemnego. Z oczywistych przyczyn – estetycznych i funkcjonalnych – zbiornik pod powierzchnią gruntu jest lepszym wyborem. Szczególnie wtedy, gdy potrzebujemy wody w ilości kilku czy kilkunastu tysięcy litrów. Zbiornik podziemny ma tęż tę zaletę, że woda utrzymywana jest w nim w stałej, relatywnie niskiej temperaturze. Dzięki temu latem nie dochodzi do jej gnicia, a zimą do zamarzania. Zbiornik powierzchniowy może być bardziej przydatny przy używaniu deszczówki do podlewania: woda podgrzewa się do temperatury otoczenia, co służy nawadnianym uprawom.

Niezależnie od tego, czy wybierzemy zbiornik powierzchniowy, czy podziemny, niemal na pewno będzie on wykonany z tworzywa sztucznego. Zarówno zbiorniki produkowane z laminatu, jak i też formowane rotacyjnie są bezkonkurencyjne pod względem szczelności i odporności na czynniki środowiskowe. Budowa zbiornika betonowego to możliwość raczej teoretyczna. Dyskusyjne jest też wykorzystanie nieużywanych szamb betonowych: ze względu na możliwe nieszczelności oraz skażenie ściekami, które wnikają głęboko w strukturę betonu.

Czy instalacja zbiornika na wodę deszczową wymaga zgłoszenia lub pozwolenia na budowę?

Wody opadowe w oficjalnej nomenklaturze uznawane są za ścieki, których odprowadzanie należy do zadań własnych gminy. Dlatego każda działka, na której znajdują się zabudowania, powinna posiadać system odprowadzania wody deszczowej do kanalizacji burzowej lub ogólnosprawnej (do której trafiają ścieki i wody opadowe), o ile taka kanalizacja jest dostępna. Jednocześnie wyraźnie zakazuje się odprowadzania deszczówki do kanalizacji ściekowej (sanitarnej).

W sytuacji, gdy nie ma dostępu do wymienionych rodzajów kanalizacji, deszczówkę można skierować na nieutwardzone obszary na działce (np. z rynny na trawnik), do dołów (oczko wodne, staw), do studni chłonnych i rozsączalników lub do zbiorników retencyjnych. Oczywiście mając dostęp do kanalizacji deszczowej, również możemy gromadzić wody opadowe w zbiornikach i wykorzystywać do podlewania upraw, spłukiwania toalet czy do prania. Postanowienia nie są całkowicie klarowne, ponieważ ustawodawca nie odnosi się wprost do systemów zagospodarowania wody deszczowej. Wynika to po części stąd, że przepisy były tworzone z intencją rozwiązania problemu wody deszczowej, a nie jej zagospodarowania. Jak w takim razie należy postąpić, jeżeli chcemy gromadzić deszczówkę?

Jeżeli nasz zbiornik na deszczówkę jest beczką ze skierowaną do niej rurą spustową, to nie musimy zaprzątać sobie głowy pozwoleniami i warunkami lokalizacji. Nieco inaczej wygląda sytuacja, w której zamierzamy zainstalować duży zbiornik podziemny, będący częścią systemu zagospodarowania wody deszczowej. W praktyce w odniesieniu do zbiorników na deszczówkę mają zastosowanie przepisy dotyczące przydomowych oczyszczalni ścieków. Nie musimy ubiegać się o pozwolenie na budowę, ale konieczne jest zgłoszenie w starostwie powiatowym. Jeżeli chcielibyśmy zbudować zbiornik betonowy, prawdopodobnie zostanie on uznany za budowlę w rozumieniu prawa budowlanego i będzie wymagał nie tylko zgłoszenia, ale też uzyskania stosownego pozwolenia.

Zgłoszenie jest szczególnie ważne w przypadku, gdy deszczówkę zamierzamy wykorzystywać nie tylko do podlewania ogródka, ale także do spłukiwania toalet czy prania, a następnie odprowadzać wraz ze ściekami bytowymi. W takiej sytuacji musimy zgłosić się do firmy dostarczającej wodę, aby mogła naliczyć odpowiednie opłaty. Wewnętrzne instalacje wodne w budynku – deszczówkowa i wodociągowa – muszą być poprowadzone oddzielnie.

Jak właściwie wyznaczyć lokalizację zbiornika na deszczówkę?

Oprócz rozstrzygnięcia kwestii zgłoszenia i pozwolenia na budowę powinniśmy też dołożyć starań do wyznaczenia właściwej lokalizacji zbiornika. W tym przypadku też częściowo stosujemy zapisy dotyczące przydomowych oczyszczalni ścieków i szamb. Co prawda deszczówka nie stwarza zagrożenia skażeniem gleby czy wody, lecz duży zbiornik, który na dodatek okresowo może być pusty, powinien być zlokalizowany w odległości minimum 5 m od ściany budynku i 2 m od granicy działki lub drogi. Jeżeli literalnie powtórzymy przepisy odnoszące się do szamb, to powinniśmy też zachować odległość 15 m od studni.

Kluczową sprawą jest dbałość o to, aby nadmiar wody opadowej, która nie pomieści się w zbiorniku, nie trafił na sąsiednie posesje. Jeżeli zaistnieje taka sytuacja, będzie to uznane za niedozwoloną zmianę naturalnego spływu wód opadowych. Takie działanie zagrożone jest karami administracyjnymi. Dlatego planując budowę systemu zbierania wody deszczowej, powinniśmy określić sposób pozbycia się jej ewentualnego nadmiaru. Rurę przelewową można odprowadzić do naturalnego cieku wodnego, do studni chłonnej lub do kanalizacji deszczowej.

Jak dobrać pojemność zbiornika na deszczówkę do realnego zapotrzebowania?

Dobór odpowiedniej pojemności zbiornika wymaga wcześniejszego oszacowania zarówno możliwości zbioru wody z dachu, jak i planowanego zapotrzebowania. W praktyce opiera się to na kilku kluczowych założeniach:

• roczna ilość zebranej deszczówki obliczana jest jako iloczyn powierzchni dachu (m²), rocznej sumy opadów (mm) oraz współczynnika odpływu (ok. 0,8–0,9 dla dachów ceramicznych),
• uzyskany wynik dzielony przez 12 miesięcy pozwala określić średnią miesięczną ilość dostępnej wody,
• współczynnik odpływu uwzględnia straty wynikające z parowania oraz niedoskonałości systemu odprowadzania.

Zapotrzebowanie na wodę określa się na podstawie planowanych zastosowań, które w typowym gospodarstwie domowym obejmują:

• spłukiwanie toalety na poziomie ok. 30–40 litrów na osobę dziennie,
• pranie, gdzie jeden cykl zużywa średnio 40–50 litrów,
• podlewanie ogrodu, którego zapotrzebowanie jest zmienne sezonowo i może sięgać nawet kilkuset litrów dziennie.

Zbiornik powinien być dobrany w taki sposób, aby zapewniał rezerwę na okresy bez opadów, co oznacza:

• przyjęcie zapasu na poziomie około 4–6 tygodni,
• uwzględnienie średniego dziennego zużycia, np. 200 litrów,
• dobór minimalnej pojemności w przedziale 6–8 m³, gwarantującej ciągłość użytkowania instalacji.

Jak zabezpieczyć zbiornik podziemny przed wyporem wód gruntowych?

Nowoczesne zbiorniki z polietylenu formowanego rotacyjnie są produkowane z myślą o tym zagrożeniu: mają żebrowane ścianki zwiększające odporność na ściskanie i specjalne uchwyty do kotwiących taśm betonowych. Podstawowym zabezpieczeniem jest posadowienie zbiornika na betonowej płycie fundamentowej i przymocowanie go pasami kotwiącymi zalewanym betonem. Kluczowe jest też właściwe zagęszczenie obsypki – zbiornik należy obsypywać piaskiem lub żwirem warstwami i zagęszczać mechanicznie, nie bezpośrednio przy ściankach zbiornika, lecz w odległości co najmniej 30 cm od nich.

Czy można samodzielnie podłączyć zbiornik na deszczówkę do domowej instalacji?

Proste instalacje deszczowe – beczka pod ryną, grawitacyjne podlewanie ogrodu – można bez problemu wykonać samodzielnie. Instalacja zbiornika podziemnego zintegrowanego z domową instalacją hydrauliczną (WC, pralka) wymaga jednak wiedzy hydraulicznej i elektrycznej, szczególnie jeśli system zawiera pompę hydroforową, zawór przełączający między deszczówką a wodą wodociągową oraz filtrację wielostopniową. Wewnętrzna instalacja deszczówkowa i wodociągowa muszą być bezwzględnie oddzielone i odpowiednio oznakowane, by wykluczyć ryzyko przypadkowego skrzyżowania i zanieczyszczenia wody pitnej.