W jaki sposób i jak często należy samodzielnie kontrolować efektywność przydomowej oczyszczalni ścieków?

Wielu producentów zapewnia, że ich instalacje oczyszczające są całkowicie bezobsługowe. Prawda jest taka, że brak dbałości o własną oczyszczalnię wcześniej czy później kończy się awarią, wyciekiem nieczystości czy drastycznym spadkiem jakości oczyszczania. Doradzamy, jakie czynności pozwalają kontrolować efektywność i przedłużyć żywotność przydomowej oczyszczalni ścieków.

Oczyszczalnia jest sporą inwestycją. O ile instalacja drenażowa jest relatywnie tania, o tyle budowa przydomowej oczyszczalni ścieków

Jakich czynności konserwacyjnych wymaga przydomowa instalacja oczyszczająca?

Jedynie drenażowa oczyszczalnia ścieków jest realnie bezobsługowa. Czynności konserwacyjne sprowadzają się do okresowego wybierania osadu z osadnika wstępnego oraz dodawania biopreparatów, które poprawiają aktywność flory bakteryjnej. Poza tym powinniśmy dbać o jakość ścieków, które przerabia przydomowa oczyszczalnia ścieków, unikając przede wszystkim nadmiaru agresywnej chemii gospodarstwa domowego, tłuszczów i zanieczyszczeń stałych.

Znacznie większy wpływ możemy mieć na pracę biologicznej oczyszczalni ścieków. Również z niej, podobnie jak z oczyszczalni drenażowej, należy okresowo usuwać osad zalegający w osadniku wstępnym. Częstotliwość zależna jest od konkretnego modelu oczyszczalni. Co kilka miesięcy należy przeprowadzić czyszczenie filtrów, sprawdzić drożność wszystkich przewodów. Kluczową rolę w funkcjonowaniu biologicznej oczyszczalni ścieków odgrywa instalacja napowietrzająca, czyli pompa membranowa, zestaw przewodów i napowietrzaczy dostarczających tlen do reaktora biologicznego. Jej kontrola pozwala uniknąć nagłych awarii, które prowadzą do całkowitego wstrzymania pracy oczyszczalni. W wielu oczyszczalniach należy też regularnie uzupełniać kultury bakteryjne i odnawiać błonę biologiczną. Niezwykle ważne jest prewencyjne stosowanie biopreparatów po dużych zrzutach detergentów czy czystej wody, aby zapobiec wypłukiwaniu kultur bakteryjnych.

Koniecznym testem działania instalacji jest okresowa kontrola składu ścieków opuszczających oczyszczalnię. Jeżeli odprowadzamy oczyszczone ścieki do cieków wodnych (rzek, strumieni, jezior), mamy obowiązek okresowego badania jakości wody opuszczającej instalację. Jednak nawet wtedy, gdy nie musimy tego robić, okresowe badania składu odprowadzanych ścieków pozwoli sprawdzić, jak faktycznie pracuje nasza oczyszczalnia. Jest to o tyle ważne, że rozsączając ścieki w glebie na własnej działce, powinniśmy mieć pewność, że nie zatruwamy najbliższego otoczenia. Poza tym ścieki mają tendencję do wędrowania w glebie, szczególnie w przepuszczalnych piaskach i żwirach, na znaczne odległości od rozsączalnika. Koszty profesjonalnego badania to obecnie kilkaset złotych. Suma jest niewspółmiernie niska w stosunku do możliwych szkód w środowisku naturalnym i zagrożeń dla naszego zdrowia, jakie mogą spowodować niedostatecznie oczyszczone ścieki.

Jak usterki wpływają na jakość pracy przydomowych oczyszczalni ścieków?

Zaniedbania eksploatacyjne nie są jedyną przyczyną zakłóceń w pracy przydomowych oczyszczalni ścieków. Równie istotne są czynniki, na które mamy ograniczony wpływ:

• nieszczelność instalacji - rozszczelnienie połączeń rur doprowadzających i odprowadzających ścieki jest najczęściej następstwem błędów popełnionych w trakcie budowy oczyszczalni, a także przesunięć ziemi pod wpływem działania czynników naturalnych (podmywanie, przemarzanie), uszkodzenia instalacji korzeniami drzew lub wystąpienia zbyt dużych obciążeń powierzchniowych, np. na skutek przejazdu ciężkiego sprzętu budowlanego nad miejscem przebiegu instalacji ściekowej,
• kolmatacja drenażu - najczęściej jest wynikiem niewłaściwego składu lub zbyt dużej ilości ścieków, ale równie dobrze może być też spowodowana niewłaściwym wykonaniem drenażu lub posadowieniem go w nieprzepuszczalnym gruncie (bez wymiany gruntu rodzimego na piasek i żwir),
• zużycie eksploatacyjne - wszystkie ruchome elementy oczyszczalni ulegają naturalnemu zużyciu, co prowadzi do awarii i konieczności wymiany elementów na nowe.

Kontrola poprawności działania oczyszczalni jest pośrednim sposobem kontroli jakości oczyszczania ścieków. Jeżeli zachowaliśmy wszystkie zalecenia producenta, a wszystkie elementy instalacji oczyszczającej są w pełni sprawne, to oczyszczalnia powinna osiągać poziom czystości odprowadzanych ścieków, który jest podany w specyfikacji. Każda, nawet drobna usterka, może wpłynąć niekorzystnie na jakość oczyszczania. Dlatego okresowa weryfikacja stanu faktycznego, jaką są badania ścieków, jest wskazaniem na możliwe uszkodzenia instalacji lub nieprawidłowości w sterowaniu pracą oczyszczalni.

Jak samodzielnie sprawdzić, czy napowietrzacz oczyszczalni biologicznej pracuje prawidłowo?

Samodzielna kontrola napowietrzacza jest prosta i nie wymaga żadnych narzędzi. Wystarczy zbliżyć rękę do wylotu rury powietrza w reaktorze biologicznym i sprawdzić, czy czuć równomierny przepływ powietrza. Można też wsłuchać się w pracę urządzenia: sprawna pompa membranowa wydaje miarowy, ciągły dźwięk. Nieregularny pulsujący dźwięk lub cisza to sygnał alarmowy. Kolejny test to wzrokowa ocena powierzchni ścieków w reaktorze: przy prawidłowym napowietrzaniu widoczne są drobne bąbelki powietrza. Przy braku napowietrzania woda jest nieruchoma i może mieć ciemniejszy kolor.

Ile kosztuje badanie ścieków z przydomowej oczyszczalni i gdzie je zlecić?

Profesjonalne badanie ścieków z przydomowej oczyszczalni wykonują akredytowane laboratoria środowiskowe. Koszt podstawowego pakietu pomiarowego obejmującego BZT5, ChZT i zawiesiny ogólne wynosi zazwyczaj 200-350 zł. Pełniejszy pakiet obejmujący dodatkowo azot ogólny, fosfor, pH i miano bakterii coli kosztuje 400-600 zł. Laboratorium należy poinformować, że próbka pochodzi z przydomowej oczyszczalni ścieków - pozwoli to dobrać właściwe metody analizy i właściwe normy porównawcze. Próbkę pobiera się samodzielnie lub zleca się jej pobranie przez laboratorium - ta druga opcja jest droższa, ale daje pewność prawidłowego poboru. Listę akredytowanych laboratoriów środowiskowych można znaleźć na stronie Polskiego Centrum Akredytacji (pca.gov.pl).

Jak często należy wymieniać pompę membranową i inne zużywające się podzespoły oczyszczalni?

Najważniejszym elementem eksploatacyjnym oczyszczalni biologicznej jest pompa membranowa napowietrzacza, której trwałość zależy od intensywności pracy i warunków eksploatacyjnych. W praktyce przyjmuje się, że:

• żywotność całej pompy wynosi około 3–5 lat przy pracy ciągłej,
• membrany powinny być wymieniane co 2–3 lata, nawet jeśli urządzenie działa bez wyraźnych zakłóceń,
• filtry powietrza wymagają czyszczenia co 6–12 miesięcy i okresowej wymiany.

W innych typach instalacji również występują elementy podlegające zużyciu, choć ich cykl życia jest dłuższy. Dotyczy to m.in.:

• silników napędowych w systemach ze złożem obrotowym, które mogą wymagać wymiany po około 7–10 latach,
• elementów uszczelniających rury i połączenia, które warto kontrolować regularnie i wymieniać przy pierwszych oznakach nieszczelności.

Najlepszym podejściem jest traktowanie konserwacji jako procesu planowego, dlatego zaleca się:

• wykonywanie przeglądów serwisowych co 1–2 lata,
• ocenę stanu technicznego wszystkich podzespołów przez specjalistę,
• wymiany profilaktyczne zanim dojdzie do awarii.

Regularna obsługa techniczna pozwala uniknąć kosztownych napraw, które zazwyczaj są znacznie droższe niż same przeglądy i bieżąca konserwacja.